Klasik Bir Akşam

Türk tiyatrosunun bir klasiği varsa, o da “Keşanlı Ali Destanı”dır. Sadece tiyatro tarihimizin en fazla sahnelenen, seyirci tarafından en fazla rağbet gösterilen oyunlarından biri olduğu için değil, ulusal tiyatromuzun kendi özgün dilini bulmasında, bir kimlik kazanmasında yapı taşı olduğu, deyim yerindeyse bir çığır açtığı için de. Özdemir Nutku’nun deyişiyle Keşanlı, 60’lı yıllardan itibaren “tiyatromuzun yürüyeceği yolu göstermiştir”. Nitekim o yolda, günümüze kadar, pek çok tiyatro insanının ayak izleri görülebilir.

Fotoğraf, Keşanlı Ali Destanı’nın, Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu tarafından sahnelenen ve oyunun ilk kez görücüye çıktığı prömiyer akşamından sonra çekilmiş. Tarih 31 Mart 1964. Arkasına tükenmez kalemle “Keşanlı Ali akşamı, Kulüp B, 1964” notu düşülmüş. Masada bu kült oyunun yazarı Haldun Taner’in etrafına Keşanlı’nın ilk kadrosu dizilmiş: Gülriz Sururi, Engin Cezzar, Genco Erkal, Güzin Özipek, Mehmet Akan, Aydemir Akbaş, Ani İpekkaya, Çetin İpekkaya, Ülkü Tamer.

Bu arada bir not, Taner içki ve sigara içmezmiş, ama cebinde hep bir paket sigara ve çakmak taşırmış; bir beyefendi olarak, ihtiyaç halinde hanımlara sigara ikram etmek ve sigaralarını yakmak için. Onca imkânsızlık, zorluk, yorgunluk ve parasızlığa rağmen, bu büyük eseri tiyatromuza kazandırdıktan sonra biraz eğlenmeyi hak etmişler, kuşkusuz. Masada yine tiyatro konuşulmuştur, o ayrı.

Memleketimizin tiyatro tarihinde bir yolculuğa çıkılacaksa, ilk durak herhalde Karagöz olmalı. Ne de olsa, ışık olmadan gölge olmaz. Nitekim, kendi gölgelerini temaşa tarihimize bırakan tiyatro insanlarının üstüne düşen ilk ışık, Karagöz’ün kandilidir. Tiyatro sahnesinden, sinema perdesinden geçen bütün o gölgeler hem birer hayâl hem de hayâlidir. Hepsi de bir hayâlin peşinden koşmuş, bir hayâl alemi yaratmaya uğraşmış, kimi zaman hayâllerini gerçek kılmış kimi zaman da hayâl kırıklığına uğramış, gönül insanlarıdır. Hepsi de güzel bir gelecek düşüyle, geleneğin ışığını arkalarına almıştır. “Resimli Tiyatro” da bir hayâl; dijital dünyada silik bir gölge olarak kalsa da tiyatro tarihimize küçük bir katkıda bulunabilir belki. Geleceğe fersiz bir ışık, kimi zaman trajik kimi zaman eğlenceli bir seyahat, belki de bir züğürt tesellisi, kim bilir? Kervan yolda düzülür.

Görseldeki kartpostal, 19. yüzyılın sonlarına doğru, Yüksekkaldırım’da bir dükkân açan, meşhur Alman editör Max Fruchtermann tarafından basılmış. (16. Seri, No: 1410) Üstünde, Fransızca “Karagöz, Banliyö, İstanbul” yazıyor. Anlaşılan seyyar Karagözcü sanatını sırtlanıp, şehrin kenar mahallelerinden birine taşımış; sırtındaki sadece sanat değil aynı zamanda ekmek teknesi. Asırlardır Karagöz’ün sadık izleyicileri olan çocuklar da heyecan içinde etrafında toplanmışlar. Hayâli tezgâhını kapalı bir ortamda mı kuracak, yoksa sokakta mı icra edecek bilinmez. Ancak dışarıda olacaksa havanın kararmasını beklemesi gerek. Zira etraf karanlık olmadan ışığın da bir hükmü yok. Her şey karşıtıyla var oluyor malûm, tıpkı tiyatroda olduğu gibi.